동분서주 (東奔西走) là một thành ngữ Hán Hàn có nghĩa đen là chạy về phía đông rồi lại chạy về phía tây.

Từ này được ghép từ các chữ Hán:

동 (東), âm Hán Việt là Đông: hướng đông.

분 (奔), âm Hán Việt là Bôn: chạy, chạy vội, bôn ba.

서 (西), âm Hán Việt là Tây: hướng tây.

주 (走), âm Hán Việt là Tẩu: chạy, chạy trốn.

Đọc theo âm Hán Việt, cả cụm 東奔西走 (동분서주) chính là Đông Bôn Tây Tẩu.

Ý nghĩa mở rộng của thành ngữ này dùng để chỉ việc chạy ngược chạy xuôi khắp nơi, tất bật xoay xở hết việc này đến việc khác mà không có lúc nào ngơi tay.

Trong tiếng Việt, thành ngữ tương đương sát nghĩa nhất chính là "chạy ngược chạy xuôi", vừa gần về cấu trúc (Ngược - Xuôi tương đương với Đông - Tây), vừa gần về ý nghĩa. Ngoài ra, người Việt cũng hay dùng những cách nói dân gian gần nghĩa như "đi ngược về xuôi" hay "đôn đáo ngược xuôi" để diễn tả cùng một trạng huống.

Trái ngược hoàn toàn với 동분서주 là thành ngữ 유유자적 (悠悠自適, âm Hán Việt: Du Du Tự Tại), dùng để chỉ lối sống thong dong, an nhàn, không vội vã bon chen.

Ví dụ, khi một người phải chạy vạy khắp nơi trong lẫn ngoài nước để kêu gọi vốn đầu tư, người Hàn sẽ nói: 그는 투자금을 유치하기 위해 국내외로 동분서주하고 있다 (Anh ấy đang chạy ngược chạy xuôi trong và ngoài nước để thu hút vốn đầu tư).

Hay khi phải tất bật lo chuyện cưới xin suốt cả cuối tuần đến mức đau nhức người: 결혼식 준비 때문에 주말 내내 동분서주했더니 온모이 쒤신다 (Vì chuẩn bị cho đám cưới mà cả cuối tuần tôi phải chạy ngược chạy xuôi, giờ đau nhức khắp người).

Hoặc khi cha mẹ lo lắng chạy khắp nơi tìm thầy thuốc giỏi để chữa bệnh cho con: 부모님은 자식의 병을 고치기 위해 명의를 찾아 동분서주하셨다 (Cha mẹ đã chạy ngược chạy xuôi khắp nơi tìm thầy thuốc giỏi để chữa bệnh cho con).

Nếu muốn nhấn thêm sắc thái cuống cuồng, rối rít của sự bận rộn, tiếng Việt còn có những cách nói rất hình ảnh khác như "vắt chân lên cổ mà chạy" để chỉ sự vội vã đến mức gấp gáp, "chạy như cờ lông công" để chỉ việc chạy đi chạy lại cuống cuồng mà đôi khi chẳng đâu vào đâu, hay "đầu tắt mặt tối" để lột tả sự lam lũ, làm việc không ngơi tay từ sáng đến tối.

Mình luôn thấy thú vị khi người Hàn mượn hẳn hai hướng đông và tây, hai điều vốn đối lập nhau trên bản đồ, để nói về sự bận rộn đến mức không còn phương hướng. Ngẫm lại, ai trong chúng ta cũng từng có những giai đoạn 동분서주 như vậy, chạy đôn chạy đáo lo cho công việc, gia đình, mà quên mất nên dành cho mình một chút 유유자적 để nghỉ ngơi.

Lần tới nếu chẳng may rơi vào guồng quay bận rộn không ngừng nghỉ, bạn có thể nhớ đến từ 동분서주 để miêu tả đúng tâm trạng của mình đấy.