Mình vẫn nhớ lần đầu đọc được bình luận "오늘 완전 샤갈이다" (hôm nay đúng là 샤갈) của một bạn học viên, mình đã phải dừng lại vài giây. 샤갈? Chẳng phải đó là tên một họa sĩ nổi tiếng sao? Sao lại xuất hiện giữa một câu than thở đời thường như vậy?
Hóa ra đây là một trong những từ lóng đang được giới trẻ Hàn Quốc, đặc biệt là thế hệ MZ, dùng khá nhiều trên mạng xã hội gần đây. Và điều thú vị là cùng một từ, nhưng lại có thể mang hai sắc thái hoàn toàn đối lập.
Trước tiên, phải nói lại đúng nghĩa gốc của 샤갈. Đây là cách người Hàn phiên âm tên của Marc Chagall, họa sĩ gốc Do Thái sinh ra ở Nga, sau này sống và sáng tác phần lớn cuộc đời ở Pháp.
Tranh của ông nổi tiếng với sắc màu rực rỡ, ấm áp, cùng những khung cảnh mộng mơ nơi con người có thể bay lên giữa trời, ranh giới giữa hiện thực và ký ức trở nên nhạt nhòa. Người ta vẫn gọi ông là họa sĩ của tình yêu và giấc mơ, cũng vì những bức tranh luôn chan chứa cảm xúc và hoài niệm như vậy. Đó là nghĩa gốc, và cũng là nghĩa duy nhất của 샤갈, cho tới cách đây không lâu.
Nhưng ngôn ngữ mạng luôn có cách biến hóa riêng của nó. Trong các đoạn video ngắn, phần bình luận, hay story trên Instagram và Threads, 샤갈 giờ đây được dùng theo hai hướng nghĩa mới, và người nghe phải dựa vào ngữ cảnh xung quanh để đoán đúng ý.
Hướng thứ nhất là một lời khen mang tính cảm xúc, nghệ thuật. Khi ai đó viết "여기 조명 완전 샤갈이야" (ánh sáng ở đây đúng là 샤갈), hay "이 영상 분위가 샤갈인데?" (không khí video này đúng là 샤갈), họ đang muốn nói khung cảnh ấy đẹp, có chất thơ, mơ mộng như thể bước ra từ một bức tranh. Những khung hình hoàng hôn nhiều màu, những tấm ảnh cặp đôi ngọt ngào, hay thước phim mang màu film cổ điển, đều dễ được gắn với từ này.
Hướng thứ hai lại hoàn toàn ngược lại: đó là một cách nói giảm nói tránh cho sự bực bội, khó chịu, đôi khi gần với một tiếng than nhẹ nhưng được làm mềm đi. Câu như "이 상황 뭐야, 완전 샤갈이다" (tình huống này là gì vậy, đúng là 샤갈) thường xuất hiện khi ai đó gặp chuyện dở hơi, bất ngờ không vui, nhưng không muốn dùng từ thô để diễn đạt.
Câu hỏi đặt ra là vì sao một tên họa sĩ lại được chọn để gánh cả hai vai trò cảm xúc như vậy. Theo mình quan sát, lý do nằm ở đặc điểm của nội dung ngắn trên mạng xã hội hiện nay. Các nền tảng ngày càng siết chặt việc dùng từ thô, từ nhạy cảm, khiến người dùng phải tìm cách lách bằng những từ nghe có vẻ vô hại. Và 샤갈, với cách phát âm khá đặc biệt, nghe nhẹ nhàng, lại gắn với tên một nghệ sĩ nổi tiếng, vừa tạo được yếu tố hài hước, vừa giữ được sự duyên dáng khi thốt ra. Nhờ vậy mà nó lan rất nhanh, đặc biệt trong nhóm người dùng trẻ.
Một vài ví dụ thực tế để dễ hình dung hơn. Khi ai đó viết "내일 또 월요일이래... 샤갈" (mai lại là thứ Hai rồi, 샤갈), đó là một câu than thở, phản ứng trước thực tế không muốn đối diện. Khi có người bình luận "이 노래 분위가 완전 샤갈인데" (bài hát này nghe đúng là 샤갈), đó là lời khen cho không khí lãng đãng, đầy cảm xúc của bản nhạc. Còn khi ai đó thốt lên "이거 뭐야, 완전 샤갈이다" (chuyện này là sao vậy, đúng là 샤갈), gần như chắc chắn họ đang bực bội hoặc bất ngờ theo hướng tiêu cực.
Nhiều bạn học viên từng hỏi mình, liệu những từ cảm thán kiểu 샤갈 như vậy có đang làm mất đi vẻ đẹp của tiếng Hàn không. Câu hỏi này khiến mình phải suy nghĩ khá lâu. Thật ra, ngôn ngữ nào cũng vậy, luôn có một tầng cảm thán chính thống, được gọt giũa qua thời gian, và một tầng cảm thán đường phố, sinh ra để phản ứng ngay với cảm xúc tức thời. Tiếng Hàn không thiếu từ để diễn tả cảm xúc, ngược lại là một trong những ngôn ngữ có hệ thống cảm thán rất phong phú. Vấn đề không nằm ở việc tiếng Hàn chưa đủ, mà nằm ở việc thế hệ trẻ luôn cần một lớp ngôn ngữ riêng, đủ mới để đánh dấu bản sắc của mình, khác với thế hệ trước.
Dù sao, 샤갈 vẫn là một từ mang tính thân mật, suồng sã, chỉ phù hợp khi nói chuyện với bạn bè cùng lứa hoặc trên các nền tảng mạng xã hội cá nhân. Tuyệt đối không nên dùng trong môi trường công việc, khi nói chuyện với người lớn tuổi, cấp trên, hoặc trong văn bản chính thức. Đặc biệt, vì từ này vốn sinh ra để thay cho một lời than phiền hoặc bực bội, nên nếu dùng ngay trước mặt người có liên quan đến tình huống khiến bạn khó chịu, nó vẫn có thể bị hiểu là một lời trách móc nhẹ, chứ không hoàn toàn vô hại như khi dùng để khen một khung cảnh đẹp.
Với mình, điều thú vị nhất không nằm ở việc từ này có nghĩa gì, mà ở cách ngôn ngữ mạng luôn tìm được lối đi riêng để vừa thể hiện cảm xúc, vừa giữ được sự tinh tế. Một cái tên vốn gắn với nghệ thuật cổ điển, giờ lại trở thành công cụ biểu đạt của một thế hệ hoàn toàn khác, đó cũng là một dạng đối thoại thú vị giữa quá khứ và hiện tại.
