Bài học đường đời từ một cụ bà lặng lẽ

Hồi còn ở Hàn, mình rất thích ngồi quan sát những cụ già trên phố. Có cụ cắt tóc ngắn gọn, có cụ uốn xoăn nhẹ, người nhuộm tóc, người để nguyên mái tóc bạc trắng như cước. Có cụ đi thẳng lưng đầy kiêu hãnh, cũng có cụ còng lưng, mắt nhìn xuống mặt đường, bước chân chậm rãi nhưng vững chãi. Không ít cụ vẫn ngày ngày đẩy xe đi chợ, hay kéo xe chở phế liệu rong ruổi khắp phố phường.

Có lần mình buột miệng nói với một người bạn Hàn Quốc: sao tội vậy, tuổi này rồi mà vẫn phải bươn chải ngoài đường. Bạn mình trả lời, ngắn gọn mà ám ảnh mình đến tận bây giờ: họ ra ngoài là để sống đấy.

Câu nói ấy cứ theo mình mãi. Con người, suy cho cùng, có lẽ cũng chẳng khác gì chú chuột hamster trong chiếc bánh xe: phải chạy, phải chuyển động cho đến hơi thở cuối cùng. Nằm yên một chỗ không phải là nghỉ ngơi, mà là khởi đầu của sự trì trệ, là bước đầu tiên của lãng quên. Nên dù đôi chân có mỏi, đôi vai có trĩu nặng, người ta vẫn cứ bước, vẫn cứ đi, như một bản năng sinh tồn âm thầm mà bền bỉ. Đó là điều những cụ già Hàn Quốc dạy mình, không phải bằng lời, mà bằng chính dáng đi của họ. Và có lẽ cuộc đời, nói cho cùng, chỉ là một hành trình dài để mỗi người tự học cách đứng thẳng dậy và bước đi một mình, không cần ai dẫn lối, cũng chẳng cần ai đợi chờ ở cuối con đường.

Bức ảnh này khiến mình nhớ lại tất cả những điều đó. Một cụ bà tóc bạc trắng, khoác chiếc áo hoa màu hồng, lặng lẽ bước đi một mình trên lối đi bộ cạnh hầm chui (아차산지하차도) ở Seoul. Nhìn dáng lưng cụ đổ dài giữa đường hầm vắng lặng, mình bỗng nhớ đến câu thơ cuối trong bài Con đường chưa đi (가지 않은 길) của thi sĩ người Mỹ Robert Frost. Đứng giữa hai lối rẽ trong khu rừng mùa thu, nhà thơ đã chọn con đường ít người đi hơn, và chính lựa chọn tưởng chừng nhỏ bé ấy lại làm nên cả một cuộc đời khác biệt. Có thể trong lòng ta vẫn còn chút tiếc nuối cho lối đi mình chưa từng bước qua, nhưng suy cho cùng, mỗi người trong chúng ta vẫn đang lặng lẽ sống trọn vẹn với con đường của riêng mình, như bóng dáng cụ bà trong bức ảnh kia, vẫn bước đi, chẳng cần ai dõi theo, cũng chẳng cần ai vỗ tay.

Nhân đây, mình xin trích lại trọn vẹn bài thơ ấy, cả bản gốc tiếng Anh, bản dịch tiếng Hàn quen thuộc của dịch giả Pi Chun Deuk (피천득), và một bản chuyển ngữ tiếng Việt mình thử dịch lại, để chúng ta cùng đọc chậm lại một chút giữa những ngày vội vã.

The Road Not Taken
Robert Frost

Two roads diverged in a yellow wood,
And sorry I could not travel both
And be one traveler, long I stood
And looked down one as far as I could
To where it bent in the undergrowth;

Then took the other, as just as fair,
And having perhaps the better claim,
Because it was grassy and wanted wear;
Though as for that the passing there
Had worn them really about the same,

And both that morning equally lay
In leaves no step had trodden black.
Oh, I kept the first for another day!
Yet knowing how way leads on to way,
I doubted if I should ever come back.

I shall be telling this with a sigh
Somewhere ages and ages hence:
Two roads diverged in a wood, and I—
I took the one less traveled by,
And that has made all the difference.

가지 않은 길
로버트 프로스트 지음, 피천득 역

노란 숲 속에 길이 두 갈래로 났었습니다.
나는 두 길을 다 가지 못하는 것을 안타깝게 생각하면서,
오랫동안 서서 한 길이 굽어 꺾여 내려간 데까지,
바라다볼 수 있는 데까지 멀리 바라다보았습니다.

그리고, 똑같이 아름다운 다른 길을 택했습니다.
그 길에는 풀이 더 있고 사람이 걸은 자취가 적어,
아마 더 걸어야 될 길이라고 나는 생각했었던 게지요.
그 길을 걸으므로, 그 길도 거의 같아질 것이지만.

그 날 아침 두 길에는
낙엽을 밟은 자취는 없었습니다.
아, 나는 다음 날을 위하여 한 길은 남겨 두었습니다.
길은 길에 연하여 끝없으므로
내가 다시 돌아올 것을 의심하면서….

훗날에 훗날에 나는 어디선가
한숨을 쉬며 이야기할 것입니다.
숲 속에 두 갈래 길이 있었다고,
나는 사람이 적게 간 길을 택하였다고,
그리고 그것 때문에 모든 것이 달라졌다고.

Con đường chưa đi
Robert Frost, Ruby chuyển ngữ

Rừng thu vàng lá, đường chia hai lối,
Tiếc thân này chẳng thể tách làm đôi,
Tôi đứng mãi bên một lối, ngẩn ngơ,
Dõi mắt trông theo đến tận cuối bờ,
Nơi lối kia khuất dần trong bụi rậm.

Rồi tôi chọn lối còn lại, cũng đẹp không kém,
Có khi còn xứng đáng bước chân hơn,
Bởi cỏ mọc dày, ít người qua lại,
Dẫu bước ai qua cũng mòn như nhau,
Nào có gì phân biệt giữa đôi đường.

Buổi sáng hôm ấy, cả hai lối đều nằm yên,
Phủ đầy lá chưa hằn dấu chân ai bước,
Ôi, lối kia tôi hẹn để dành hôm khác,
Nhưng biết đường nối đường, chẳng dứt bao giờ,
Tôi ngờ rằng mình sẽ chẳng quay về.

Rồi mai sau, ở một nơi nào đó,
Tôi sẽ kể lại chuyện này, khẽ thở dài:
Giữa rừng kia, hai lối rẽ chia hai,
Còn tôi, tôi chọn lối ít người đi hơn,
Và điều đó đã đổi thay cả cuộc đời tôi.

Đọc lại bài thơ giữa những ngày này, mình lại càng thấm thía hơn điều những cụ già Hàn Quốc từng dạy mình: dù chọn lối nào, mỗi người rồi cũng phải tự mình bước tiếp, tự mình sống trọn vẹn với lựa chọn ấy. Có lẽ đó chính là ý nghĩa thật sự của việc trưởng thành.